Bp Andrzej Czaja o nowym programie duszpasterskim: Parafia musi być wspólnotowa i ukierunkowana misyjnie

„Parafia wspólnotą misyjną” – to hasło programu duszpasterskiego Kościoła katolickiego w Polsce na rok 2026/2027. Jednak jak rozumieć to w praktyce?

Więcej artykułów o Kościele znajdziesz na stronie głównej: ewtn.pl

W czwartek 5 listopada o godz. 10.00, w Sekretariacie Generalnym Konferencji Episkopatu Polski w Warszawie, odbyła się konferencja prasowa połączona z prezentacją programu duszpasterskiego Kościoła katolickiego w Polsce na rok 2026/2027 pod hasłem „Parafia wspólnotą misyjną”. Poprowadził ją rzecznik Konferencji Episkopatu Polski ks. Leszek Gęsiak SJ. Głos zabrali:

bp Andrzej Czaja – biskup opolski, przewodniczący Komisji Duszpasterstwa Konferencji Episkopatu Polski;
bp Waldemar Musioł – biskup pomocniczy diecezji opolskiej, członek Komisji Duszpasterstwa Konferencji Episkopatu Polski;
dr Ewa Porada – redaktor materiałów dla rodzin;
dr hab. Marcin Jewdokimow, prof. UKSW – dyrektor Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC, redaktor „Zeszytu statystycznego” Programu Duszpasterskiego Kościoła katolickiego w Polsce na rok 2026/2027

Wspólnota i misja

Bp Andrzej Czaja zwrócił uwagę, iż tegoroczny program duszpasterski Kościoła katolickiego w Polsce wpisuje się w cały cykl programów, które realizowane są od 2022 roku, z myślą, „aby wspierać, rozwijać dzieło odnowy Kościoła w Polsce”. Podkreślił również, iż zbyt często Parafia kojarzy nam się z jednostką administracyjną, a jest to przede wszystkim wspólnota wiernych.

Podkreślił, iż zarówno dokumenty II Soboru Watykańskiego jak i późniejsze, aż po Synod o Synodalności opisywały rolę wspólnoty parafialnej, więc wiele elementów programu duszpasterskiego czerpie prosto z nich. „Chodzi o takie przeobrażenie parafii, by przywrócić naturę parafii, by ten Kościół, który jest z natury wspólnotą misyjną, jako taka się urzeczywistniała” – stwierdził.

Trzema głównymi celami programu duszpasterskiego są: budzeniu podmiotowości, ożywianiu życia wspólnotowego i budzeniu ducha misyjnego.

Bp Waldemar Musioł kontynuując opis programu duszpasterskiego podkreślił potrzebę szerszej refleksji – nie tylko w parafii, ale również biskupom i administracji diecezjalne, a także rodzinom. Komisja KEP proponuje biskupom „organizowanie przestrzeni teologicznej refleksji i dialogu, chociażby na wydziałach teologicznych, seminariach, czy ośrodkach formacyjnych wokół soborowej wizji parafii”.

Komisja zachęca również do wspólnej formacji biskupów, kapłanów, kleryków przy współudziale świeckich, w celu budowania wzajemnego zaufania, znajomości wzajemnych kompetencji, a „przede wszystkim budzili współodpowiedzialność za Kościół i jego ewangelizacyjną działalność”. Kolejnym ważnym elementem jest nawiązywanie współpracy z parafiami misyjnymi, co pomoże ubogacić życie i doświadczenie parafian.

Biskup pomocniczy diecezji opolskiej przypomniał także, iż za wychowanie w wierze odpowiadają rodzice, a więc parafia musi wspierać duchowość rodzinną i małżeńską.

Księża sami nie odnowią Kościoła

Dr Ewa Porada stwierdziła, iż „nie ma odnowy Kocioła, nie ma odnowy parafii bez rodzin, bez osób świeckich. Księża sami tego nie zrobią”. Stwierdziła zatem, iż będzie mówić jak świecki do świeckich i aby dokonać zmian w Kościele trzeba zacząć od siebie. Stwierdziła, iż parafianie zbyt często myląc parafię z kancelarią parafialną lub wyłącznie miejscem coniedzielnej liturgii.

Dlatego w programie duszpasterskim w pierwszych miesiącach jest pokazane czym parafia jest, a w istocie jest wspólnotą zgromadzoną wokół Chrystusa. W pierwszych miesiącach formacji ukazana jest historia parafii i wkorzenienia jej w Kościół Powszechny. Celem jest utożsamiania się ze wspólnotą. Przede wszystkim jako parafianie mamy włączać się w przygotowanie liturgii – choćby przez sprzątnięcia kościoła, czy posługi lektorskie.

Pani doktor podkreśliła potrzebę katechezy parafialnej, począwszy od rodzin, przez wspólnoty jak i ruchy rozwijające wiarę. Celem jest także wprowadzania wiary w czyn poprzez pomoc innym parafianom, choćby osobom starszym w podwiezieniu do kościoła. Jej zdaniem kapłani również nie są w stanie różnych rzeczy zorganizować, więc potrzebują inicjatyw parafian jak organizacja wyjazdu, czy nieformalne spotkania jak wspólne ognisko. Cenne są również kwestie wsparcia bardziej doświadczonych małżeństw wobec małżeństw przechodzących kryzys lub potrzebujących innego rodzaju wsparcia.

Nowość – zeszyt statystyczny

Po raz pierwszy do materiałów duszpasterskich został dodany zeszyt statystyczny. Prof. UKSW Marcin Jewdokimow podkreślił unikatowość danych statystycznych zebranych przez Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego na przestrzeni ostatnich 50 lat. „Statystyka w tym Zeszycie pozwala zdiagnozować sytuację. Pozwala nam powiedzieć jak jest” – stwierdził.

Dyrektor ISKK podkreślił, iż wskaźnik osób uczestniczących w Mszy Świętej spadł o około 50% do około 30%, ale osób przystępujących do Komunii jest więcej – z poniżej 8% do około 15%. Dane pozwalają także na inne podziały, choćby ze względu na płeć, ale również choćby ze względu na godziny większego uczestnictwa w Mszy Świętej.

Profesor UKSW podkreślił, iż dane statystyczne dają możliwość zastanowienia się co realnie zmienić w parafii, aby wierni nie uciekali po Mszy, tylko zostawali porozmawiać. Na przykład czy jest ciepłe miejsce w którym można się spotkać oraz czy w tym miejscu jest choćby ekspres do kawy.

W tym roku materiały Programu duszpasterskiego zawierają siedem Zeszytów: liturgiczny, teologicznopastoralny, katechetyczny, homiletyczny, maryjny i statystyczny, który jest nowością, oraz zeszyt z materiałami dla rodzin.

Co rozumiemy przez wspólnotę?

Paweł Chmielewski z portalu PCh24 zadał interesujące pytanie co prelegenci rozumieją przez wspólnotę. Zauważył, iż na całym świecie, również w Polsce obserwujemy skrajną indywidualizację przeżywania wiary. Wskazał również, iż w krajach Zachodu były już procesy uwspólnotowienia parafii i ekspresy do kawy już tam są, ale to nie przynosi skuteczności w zatrzymaniu procesów sekularyzacyjnych.

W odpowiedzi na pytanie bp Andrzej Czaja podkreślił, iż Kościół mówiąc o wspólnocie nie myśli o kwestii socjologicznej, ale soteriologicznej – wspólnota człowieka z Bogiem i ludzi między sobą. Biskup wskazał na fragment z Dziejów Apostolskich, gdzie wspólnota chrześcijańska jest opisana jako ta trwająca w nauce apostołów, na łamaniu chleba, modlitwie i braterstwie. Dlatego wspólnota musi być zakorzeniona w Bogu i wiodąca do Boga, bo bez tego nie możemy mówić o wspólnocie katolickiej.

Dlatego niezbędna jest osobowa więź z Chrystusem. Dopiero ona pozwala na realizowanie komunii w chrześcijańskim znaczeniu, czyli „komunii która jest wspólnotą wiary, uświęcenia, braterstwa, jest wspólnotą otwartą, służebną i jeszcze właśnie misyjnie zaangażowaną. Aż sześć takich przymiotników tu widzę.” – powiedział biskup opolski.

Dr Ewa Porada podzieliła się swoim doświadczeniem pracy w niekatolickiej szkole. Podstawowym pytaniem wielu katechetów jest „co zrobić, żeby młodzież chciała wierzyć?”. Z jej punktu widzenia nie da się tworzyć parafii i relacji z Bogiem, o ile młody człowiek nie umie rozmawiać ze swoim rówieśnikiem i nie potrafi budować głębokich relacji międzyludzkich. Dlatego tworzenie wspólnoty parafialnej jest tak ważne w dzisiejszych czasach.

Wspólnota zadaniem

Prof. UKSW Marcin Jewdokimow podkreślił, iż wspólnota jest zadaniem. Co więcej poziom uwspólnotowienia katolików w Polsce jest dość wysoki. Wedle badań przeprowadzonych na warszawiakach, osoby wierzące częściej uczestniczą w wydarzeniach kulturalnych niż osoby niewierzące. Z innych badań wynika, iż są także bardziej zaangażowane społecznie. „W związku z tym widzimy, iż ta wspólnotowość w perspektywie parafii przekłada się na pewne postawy społeczne” – podkreślił.

Profesor zwrócił uwagę również, iż wspomniane podejście indywidualistyczne zwiększa osamotnienie ludzi. Dlatego tak ważna jest odpowiedź Kościoła wspomagająca ożywienie wspólnoty parafialnej. Podsumowując ocenił, iż nie chodzi o przyciągnięcie ludzi do Kościoła ekspresami do kawy, tylko o stworzenie przyjaznej przestrzeni do głębokich rozmów.

Bp Waldemar Musioł odniósł się do słów dr Ewy Porady, iż wieloletnie doświadczenie wspólnot młodzieżowych udowadnia, iż życie wspólnotowe skutkuje ewangelizacyjnie – pogłębieniem więzi z Bogiem. Na podsumowanie bp Czaja wskazał na dynamikę wzajemności – z perspektywy poznania Chrystusa człowiek nabiera innej perspektywy do działania. Dlatego otwarcie się na drugiego człowieka wynika z relacji z Bogiem, a bez Boga nie ma chrześcijańskiej komunii.

ZOBACZ RÓWNIEŻ: