5 godzin temu
Papież Leon kontynuował refleksję nad dokumentami Soboru Watykańskiego II. Podczas audiencji generalnej 28 października na placu św. Piotra podjął zagadnienia związane z Kościołem i kulturą, poruszone w konstytucji Gaudium et spes. Zwrócił uwagę, iż Kościół zawsze troszczył się o „formację ludzką, kulturową i duchową”.
Relacja między wiarą a kulturą znajduje swój najgłębszy fundament we wcieleniu: skoro Słowo Boże stało się ciałem i zamieszkało pośród nas (por. J 1,14), to również wiara jest rzeczywistością wcieloną, splecioną z kulturą, w której jest zakorzeniona.
Poniżej publikujemy pełny przekład krótkiej refleksji papieża
Dokumenty Soboru Watykańskiego II. IV. Konstytucja Gaudium et spes. 7. Relacja między wiarą a kulturą (KDK 53–62).
Drodzy bracia i siostry, dzień dobry! Witam was serdecznie!
Sobór Watykański II nie mógł pominąć zagadnienia kultury i jej relacji z wiarą chrześcijańską. Temat ten został podjęty w drugim rozdziale drugiej części konstytucji Gaudium et spes (KDK).
Kościół katolicki zawsze troszczył się o to, by głoszeniu Ewangelii towarzyszyło zakładanie szkół różnego rodzaju, służących rozwojowi człowieka oraz jego formacji kulturowej i duchowej na wszystkich pięciu kontynentach. Jak wiemy, średniowieczne uniwersytety powstały w samym sercu Kościoła i wniosły decydujący wkład w rozwój cywilizacji zachodniej.
Jednocześnie postęp kultury i wiedzy rodzi coraz to nowe, głębsze pytania, skłaniając wierzących do uzasadniania swojej wiary (por. 1 P 3,15–17). Różne przejawy kultury, jako wyraz duchowego wymiaru człowieka, pomagają otwierać umysły na odwieczne pytania o sens świata i ludzkiego istnienia. W ten sposób przygotowują ludzi na przyjęcie Ewangelii Jezusa Chrystusa.
Relacja między wiarą a kulturą znajduje swój najgłębszy fundament we wcieleniu: skoro Słowo Boże stało się ciałem i zamieszkało pośród nas (por. J 1,14), to również wiara jest rzeczywistością wcieloną, splecioną z kulturą, w której jest zakorzeniona. Powinna także stawać się kulturą, czyli docierać do człowieka w jego codziennym środowisku, kształtowanym przez ludzkie słowa, tradycje, znaczenia religijne, sztukę, poezję, myśl i naukę.
Święty Jan Paweł II często powtarzał: „Wiara, która nie staje się kulturą, jest wiarą nie w pełni przyjętą, nie do końca przemyślaną i niewiernie przeżywaną”.
Wiara może wcielać się w każdą kulturę, ponieważ nie utożsamia się wyłącznie z żadną z nich. Jest obecna w ich wnętrzu i przemienia je od środka na wzór Jezusa Chrystusa, czyli poprzez miłość, służbę i synowskie uznanie ojcostwa Boga. W ten sposób Kościół czerpie z różnych kultur wszystko, co dobre, piękne i prawdziwe, aby wcielać i przekazywać orędzie Ewangelii.
Jednocześnie „Kościół, posłany do wszystkich narodów, niezależnie od czasu i miejsca, nie jest związany wyłącznie i nierozerwalnie z żadną rasą ani narodem, z żadnym szczególnym sposobem życia ani z żadnym dawnym czy współczesnym obyczajem. Wierny własnej tradycji, a zarazem świadomy swojej powszechnej misji, może wchodzić w komunię z różnymi cywilizacjami, przyczyniając się do ich wzbogacenia, a także do ubogacenia samego Kościoła” (KDK 58).
Kościół wspiera kulturę, ponieważ jest ona wartością samą w sobie, służy człowiekowi i pomaga mu wypełniać jego powołanie na ziemi. Dlatego Gaudium et spes wzywa wspólnotę międzynarodową, by zapewniła wszystkim dostęp do podstawowych dóbr kultury, przezwyciężając analfabetyzm i brak wykształcenia.
Sobór odważnie stwierdza, iż należy stworzyć realne możliwości zdobywania wyższego wykształcenia wszystkim, którzy mają ku temu zdolności. Ponadto „wszyscy powinni uznać i popierać adekwatny i konieczny udział kobiet w życiu kulturalnym” (KDK 60).
Konstytucja Gaudium et spes podkreśla również potrzebę takiego ukierunkowania nauczania, by prowadziło do pewnej jedności wiedzy, choć zmieniające się warunki życia mogą to utrudniać (por. KDK 61). Chrześcijanie jako pierwsi powinni dążyć do osiągnięcia tej jedności mądrości, przede wszystkim w sobie samych.
Choć dzięki Objawieniu otrzymali odpowiedzi na najważniejsze pytania dotyczące istnienia, nie oznacza to, iż są zwolnieni z obowiązku cierpliwego kształcenia intelektualnego i kulturowego. Przeciwnie, ich wiedza o człowieku i świecie powinna iść w parze z głębią wiary. Wiarę tę należy nieustannie pogłębiać, stosownie do wieku i poziomu wykształcenia.
Sobór kieruje szczególny apel do teologów: „Niech ci, którzy nauczają teologii […], starają się współpracować z ludźmi biegłymi w innych naukach, dzieląc się z nimi własnymi zasobami wiedzy i punktami widzenia. Badania teologiczne powinny zmierzać do głębszego zrozumienia prawdy objawionej; jednocześnie nie powinny zaniedbywać bliskiego kontaktu z własną epoką, aby mogły pomóc specjalistom z różnych dziedzin w lepszym zrozumieniu wiary” (KDK 62).
Drodzy bracia i siostry, konstytucja Gaudium et spes przypomina nam, byśmy nie przeżywali wiary w duchu sprzeciwu czy wrogości wobec świata, kultury i jej ludzkich przejawów. Zamiast tego zachęca nas: „Niech więc wierni żyją w jak najściślejszej łączności z innymi ludźmi swojej epoki i starają się dokładnie zrozumieć ich sposób myślenia i odczuwania, wyrażający się w ich kulturze” (KDK 62).
Osiągnięcie dojrzałej i odpowiedzialnej syntezy wiary i kultury jest bowiem koniecznym warunkiem wytrwania w chrześcijańskim powołaniu, a zarazem niezbędnym wymogiem dawania świadectwa wiary wobec świata i przekazywania jej innym w sposób wiarygodny.
Papież do Polaków
Pozdrawiam serdecznie Polaków. Obchodzicie Rok bł. Elżbiety Róży Czackiej, która mężnie przyjęła niepełnosprawność i stała się „niewidomą matką niewidomych”, tworząc liczne dzieła. Niech założone przez nią zgromadzenie zakonne, wynagradzające Bogu za duchową ślepotę świata, umacnia nasze świadectwo, aby wielu ludzi ujrzało Boże zbawienie. Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!
