Listy Jana Pawła II i Anny Teresy Tymienieckiej. TVN24 ujawnia "tajemnicę korespondencji"

Była jedną z najwybitniejszych filozofek XX wieku, intelektualistką o międzynarodowej pozycji i kobietą, która przez ponad trzy dekady prowadziła intensywną, osobistą korespondencję z Karolem Wojtyłą. Relacja Anny Teresy Tymienieckiej i Jana Pawła II przez lata pozostawała poza oficjalną narracją o pontyfikacie Polaka. Po 16 latach milczenia setki listów ujrzały światło dzienne w reportażu Marcina Gutowskiego z TVN24.


W cyklu "Tajemnica korespondencji", realizowanym w ramach programu "Czarno na białym" na antenie TVN24, po raz pierwszy w całości zostaną pokazane jedne z najbardziej niezwykłych archiwów, jakie znajdują się w tej chwili w Polsce.

Anna Teresa Tymieniecka i Jan Paweł II pisali do siebie listy przez ponad 30 lat

Anna Teresa Tymieniecka, Amerykanka polskiego pochodzenia, wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych w latach 50. Była filozofką o międzynarodowej renomie, założycielką Światowego Instytutu Fenomenologii, żoną Hendrika S. Houthakkera – ekonomisty i doradcy dwóch amerykańskich prezydentów. Z Karolem Wojtyłą korespondowała przez ponad 30 lat – zarówno zanim został papieżem, jak i w czasie pontyfikatu.

Cały zbiór listów trafił do Biblioteki Narodowej w 2008 roku – trzy lata po śmierci Jana Pawła II i sześć lat przed śmiercią Tymienieckiej. Archiwum zakupiono na prywatnej aukcji, za pośrednictwem nowojorskiego domu aukcyjnego Sotheby's, za publiczne pieniądze.

Mimo to przez 16 lat listy pozostawały zamknięte w sejfie. Nie trafiły do Zakładu Rękopisów, nie były dostępne dla badaczy ani opinii publicznej. Dostęp do nich miał wyłącznie dyrektor biblioteki.



– Zwykle, gdy duża instytucja kupuje ogromny zbiór bardzo ważnych listów, natychmiast jest rozgłos. Chcą natychmiast pochwalić się światu, zwłaszcza jeżeli materiał został zakupiony ze środków państwowych. Muszą to ogłosić – mówi w reportażu Marsha Malinowski, ekspertka ds. rękopisów w Sotheby’s. – Byliśmy zszokowani, iż nie było żadnego ogłoszenia i chcieli to bardzo, ale to bardzo ukryć – dodaje.

Reportaż TVN24 ujawniła tajemnicę korespondencji. "Być może najbliższa przyjaciółka Jana Pawła II"

O znaczeniu tej relacji mówił wprost autor reportaży, Marcin Gutowski, we wtorek w rozmowie na antenie TVN24. – Anna Teresa Tymieniecka to w dużej mierze wygumkowana z biografii Jana Pawła II jego być może najbliższa przyjaciółka. Na pewno jedna z jego najbardziej zaufanych i bliskich – także emocjonalnie – osób – opowiadał.

Jak podkreślił dziennikarz, skala i charakter tej korespondencji są bezprecedensowe. Tymieniecka i Jan Paweł II pisali "ze sobą bardzo dużo, bardzo głęboko, czasami bardzo emocjonalnie". – (To) bliska, głęboka, zażyła, przyjacielska, choć trudna i wyboista, relacja – zauważył.

– Eksperci, także przyjaciele Jana Pawła II, którym pokazaliśmy te listy, mówią, iż nikt nie odważył się w ten sposób mówić do papieża – powiedział również Gutowski.

Tymieniecka potrafiła być wobec Wojtyły bezkompromisowa. – Ona potrafiła go, na przykład, w latach 80. straszyć piekłem i tym, iż się będzie w nim smażył, potrafiła wyrzucać mu sposób zarządzania Kościołem, potrafiła mu wyrzucać pewnego rodzaju wtórne myślenie czy brak progresywnego sposobu prowadzenia tej instytucji – wyliczał dziennikarz w TVN24.

Jak ujawnił Gutowski, w listach pojawiają się też wątki, które rzucają nowe światło na wiedzę papieża o skandalach seksualnych w Kościele. – Potrafiła mu – i to pokazujemy w kolejnych częściach tego cyklu – bardzo wprost pisać o skandalach seksualnych, które miała pod nosem w Stanach Zjednoczonych. To też rzuca zupełnie nowe światło na temat tego, co na przykład o najgłośniejszym skandalu w historii, skandalu bostońskim, wiedział – i z której ręki – Jan Paweł II – mówił.

Kolejnym istotnym wątkiem korespondencji Tymienieckiej z Janem Pawłem II jest proces wyboru Karola Wojtyły na papieża.

– Rzuca nowe światło na drogę Karola Wojtyły do papiestwa i na to, kto, w jaki sposób mu pomagał, na to, kto przedstawiał go elicie intelektualnej, naukowej i elicie politycznej na Zachodzie. Przypomnijmy, mówimy o czasach PRL-u – zauważył Gutowski.

Korespondencja Jana Pawła II i Tymienieckiej przeleżała w sejfie 16 lat

Dlaczego listy przez lata pozostawały niedostępne? W zwiastunie cyklu padają słowa:

"To historia o tajemnicy i o strachu, który był jej przyczyną. O strachu, który sprawił, iż listy kupione za miliony przeleżały kilkanaście lat w sejfie dyrektora biblioteki. Dlaczego upublicznienie korespondencji budziło taki lęk?".

– Gdybyśmy udostępnili to wcześniej, prawdopodobnie trudno byłoby zapanować nad pewnymi emocjami społecznymi – tłumaczy Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej, i dodaje, iż nie sądzi, by instytucja popełniła "jakikolwiek błąd". Sama korespondencja jest określona w reportażu w "Czarno na białym" jako "cenny przedmiot dla badaczy".



Jak ujawnił Gutowski w rozmowie w TVN24, najważniejsze znaczenie może mieć moment zakupu korespondencji. – Tutaj niech podpowiedzią będzie to, iż w dużej części one zostały sfinansowane z funduszy kościelnych, a kupione były w czasie trwania procesu beatyfikacyjnego Jana Pawła II – podkreślił i zapowiedział, iż więcej na ten temat zostanie ujawnione w reportażu.

Pierwsza część cyklu "Tajemnica korespondencji", "Zakup za miliony", zostanie pokazana we wtorek 24 lutego o godz. 20:30 w programie "Czarno na białym" na antenie TVN24. Kolejne reportaże – "Droga do Watykanu" i "Skandal w Bostonie" – mają odsłonić pełną historię listów, które przez kilkanaście lat miały nie ujrzeć światła dziennego.